KUASA BUDI BICARA YANG DI-PERTUAN AGONG DALAM PELANTIKAN PERDANA MENTERI: HAD PERLEMBAGAAN, LEGITIMASI DEMOKRATIK DAN CADANGAN PEMBAHARUAN DI MALAYSIA

Abstract

Kuasa budi bicara Yang di-Pertuan Agon (YDPA) dalam melantik Perdana Menteri merupakan ciri teras dalam sistem Raja Berperlembagaan Malaysia, khususnya ketika negara berhadapan dengan ketidaktentuan politik dan kebuntuan Parlimen. Walaupun Perkara 40(2)(a) dan Perkara 43(2)(a) Perlembagaan Persekutuan secara jelas memperuntukkan kuasa tersebut, tafsiran dan pelaksanaannya telah mencetuskan perdebatan berterusan berkaitan legitimasi demokratik, had perlembagaan dan akauntabiliti institusi. Artikel ini menganalisis secara kritikal skop, had serta implikasi perlembagaan kuasa budi bicara YDPA dalam pelantikan Perdana Menteri dengan memberi tumpuan kepada krisis politik Malaysia pada tahun 2020 dan 2022. Kajian ini menggunakan metodologi undang-undang doktrinal yang digabungkan dengan analisis kes dan pendekatan sejarah melalui penelitian terhadap peruntukan perlembagaan, keputusan kehakiman, konvensyen perlembagaan serta pandangan sarjana. Kajian ini berhujah bahawa walaupun kuasa budi bicara YDPA adalah sah dari sudut perlembagaan dan berfungsi sebagai mekanisme penstabilan politik ketika kebuntuan pemerintahan, ketiadaan garis panduan perlembagaan atau konvensyen yang jelas berpotensi menjejaskan legitimasi demokratik dan keyakinan awam. Artikel ini mencadangkan pembentukan satu kerangka budi bicara berpandu berasaskan konvensyen perlembagaan dan amalan perbandingan bagi memastikan pelaksanaan kuasa tersebut kekal selari dengan prinsip perlembagaan, kedaulatan undang-undang dan demokrasi berparlimen.